|
Dünya genelinde hızla artan yoksulluk emekçileri güvencesiz;
güvencesiz olduğu kadar da ucuza çalışma ve ağır işlere
yöneltti. Bu yönelimin baş unsurları ise açlığın pençesinden
kurtulmak için daha çok didinen kadınlar olmaktadır. Yeryüzü
genelinde işgücünün üçte birini kadınlar oluşturuyor ve
erkeklerden daha az ücret alıyorlar. Sendikalaşma oranları
ise düşük düzeyde. Bugün özel kampanyalar yürütülmesine
rağmen yeryüzü genelinde çalışan kadınların ancak %40’ı
sendikalı. Aslında 1990’lı yıllardan bu yana iktisadi ve
sosyal çıkarlar hızla tekellerin lehine gelişim gösterdi.
Tekellerin, emek gücü en ucuz ve günübirlik bir biçimde
yağmalama fırsatlarını değerlendirmesi sonucu sendikaların
da üye sayılarında hızla düşüşler yaşandı. Aynı düşüş kadın
üye sayısında daha fazla görüldü.
Emekçilerin hak kayıplarına uğramasında sendikaların
tutumunun etkisi bir yana 7 Mart 2002 tarihinde sendikalara
üye kadın sayısını arttırmak için dünya genelinde “Kadınlara
Sendikalar Sendikalara Kadınlar” kampanyası başlatıldı.
Uluslararası Hür İşçi Sendikaları Konfederasyonu (ICFTU) ile
küresel düzeyde örgütlenmiş sendika federasyonlarının
birlikte kararlaştırdıkları kampanyanın üstünden beş yıl
geçti. Kampanyanın amaçları, amaca erişmek için yapılan
etkinlikler, ülkelerde ya da kıtalarda yaşanan özgül
deneyler, sonrasında yapılması gerekenler, 2006 yılında yine
kampanyanın adını taşıyan “Kadınlara Sendikalar Sendikalara
Kadınlar” broşüründe toplandı.
Petrol İş Sendikası “ Kadın örgütlenmesine ilişkin özgün
sorunları, bu sorunları aşma mekanizmalarını, ülke
deneyimleri ışığında toplumsal cinsiyet perspektifi ile ela
alması” açısından söz konusu broşürü Türkçe’ye çevirtip
geçtiğimiz şubat ayında yayınladı. Broşür ülkemiz
sendikacıları, kadın örgütçüleri ve çalışan kadınlar
açısından da yol gösterici bilgiler içermektedir. Kampanya
49 ülkede 60 ulusal ve bölgesel sendika aracılığıyla hayat
bulmuştur. Sendikaların, kadınların işinin niteliği ve
sosyal durumlarına göre geliştirdiği özgün politikalar
sonucu kadın üye sayısını arttırmada %40-%50 arasında başarı
sağlanmıştır.
Türkiye’de çalışan kadınların sendikalaşma oranı %10-13
arasında değişmektedir. Kaldı ki ülkemizde kadınların aktif
işgücüne katılım oranı da % 24 gibi çok geri bir düzeydedir.
Kampanyanın yürütüldüğü ülkelerde kadınların sendikalara
katılımının önündeki engeller özünde ülkemiz kadınları
açısından da geçerli olan engellerdir.
“Kadınlara Sendikalar Sendikalara Kadınlar” kampanyasında
ortaya çıkan verileri ifade eden söz konusu broşür
ülkemizdeki kadın örgütlenmesinin kalıplarını gözden
geçirmemiz açısından dikkate alınması gerekir.
Kadınlar neden sendikalardan uzak?
-Kadınlar sendikanın kendilerine ne bakımdan faydalı
olacağını bilmiyorlar.
-Aile ile ilgili sorumlulukları yüzünden zamanları yok.
-Onlara bu konuda yol gösteren olmamış.
-Sendikalar hakkında olumsuz düşüncelere sahipler.
- Sendikalar kadınların ihtiyaçlarına cevap vermiyor.
-Erkeklerin egemenliğindeler.
-İşverenden çekiniyorlar.
-Kocaları engel oluyor.
-Üye aidatlarını ödemekte zorlanıyorlar.
-Üye olmak için özgüvene sahip değiller.
Kadınların sendikasızlık statüsünü aşmaları için
sendikaların öncelikle yapması gerekenler şöyle
sıralanıyor:
-Sendikaların sağladığı yasal hakları çeşitli kampanyalarla
işçi kadınlara anlatarak bilinç yükseltmek.
-Bir kadın grubu işyerlerini ziyaret ederek çalışan
kadınlarla şikayetçi oldukları konular başta olmak üzere,
kendilerini ilgilendiren konularda görüş alış verişinde
bulunması.
-İşe gidiş gelişlerde çalışma hayatı ile ilgili sohbetler.
-İşyeri düzeyinde sendika temsilcisi kadınlarla sendika
üyeliğine özendirici çalışmalar yapmak
-Kadın işçilerin sorunlarıyla ilgili eğitim programları.
-Kadınları sendikalara çekmek ve örgütlemek için sendika
temsilcisi kadınların eğitilmesi.
-Toplu pazarlık, örgütlenme taktikleri vb. için kadın
işçiler arasındaki önderlik potansiyeli taşıyan unsurların
yetiştirilmesine yönelik eğitim programları yapıp, çalışma
grupları oluşturmak.
Kadınlara yönelik bilinç yükseltme kampanyalarında,
özellikle Afrika’da tiyatronun, şarkıların son derece
etkileyici araçlar olduğu belirtilmektedir.. Serbest ticaret
bölgelerinde, ihracat sektöründe ve kayıt dışı ekonomide
çalışan işçi kadınlara ulaşmak, kadın örgütleri ve sivil
toplum örgütleri aracılığıyla mümkün olmaktadır. Kreş ve
çocuk bakımevi gibi özel hizmetler sağlama yoluyla
kadınların sendikalarda daha faal çalışmasının önü açılır.
Kadınları bünyesine katmak isteyen kadınlardın elbetteki hem
sihirli hem de tek bir yöntemi yok. Her ülkenin ya da iş
alanının kendine özgü koşulları sendikal örgütlenme yöntem
ve tutumunda etkili olmaktadır. Bunlardan bazı örnekler:
Benin(Batı Afrika): Temel besin ve temizlik
maddelerini ucuza sağlayan kooperatifler, çocuk bakım
hizmetleri(pazarda çalışan kadınların yakınında emzirme
yeri), yaşadıkları semtlerde çamaşırhaneler, aile
planlamasından, sendikal bilinç sağlamaya değin değişik
konularda tiyatro grupları kurulması.
Avusturya: Özel Sektör Çalışanları Sendikası, sosyal
sigortası olmayan işçilere sigorta paketi veriyor.
Kenya: Kadınlara özel eğitim programları; gelir
arttırıcı projeler. Kendi kendine yeten ve kadınlararası
dayanışmayı güçlendirici kooperatifler. Kadınlar erkek
egemenliğine boyun eğmek zorunda kalmadıkları ve çok bilmiş
uzmanlara ihtiyaç duymadıkları için bu yapılarda
durumlarından hoşnut hale geliyorlar.
Letonya: Ticaret gemilerinde çalışan işçilerin
sendikası kadınlara özel sigorta, sağlık kontrolü, doğum
izni sırasında ekstra ücret ve çocuk bakım olanakları
sağlıyor.
Filipinler: Yoksulluktan dolayı sağlık hizmeti
alamayan kadınlar için sendika parasız muayene olanağı
sağlıyor.
Tayland: İşten çıkartılan işçi çocuklarının
eğitiminin kesintiye uğramaması için Tayland İşçi Kongresi
hükümetle anlaşmış olarak çocuklara eğitim bursu sağlıyor.
Buradan da anlaşılacağı gibi üyesini özellikle de kadın üye
sayısını arttırmak isteyen sendika emek sarf etmeli ve güven
sağlayıcı önlemler almalıdır. Kadınların sorunlarına yönelik
özgül taktikler, iş kollarındaki dağınıklık ve yoğun iş
temposunu aşabilmek için en basit yöntemleri bile kullanmak
örgütlenmenin gelişmesine katkı sunmaktadır.Örneğin Bangladeş’te kampanya yürüten tekstil iş kolundaki
sendika ‘1+1 Kampanyası’ yöntemiyle her sendika üyesi
kadının sendikaya bir üye kazandırmasını hedeflemiş. Malezya’da “Kadınlar Komitesi” ekipler halinde örgütlü
olmayan sanayi bölgesi ve pazar yerlerine dağılarak kadın
işçilerle bağlantı kurup, sohbet geliştirerek örgütlenmede
başarı sağlamıştır. ABD’de, Uluslararası Hizmet
Sendikası hemşirelik gibi kadın çalışanların yoğun olduğu
bir iş kolunu seçip, bu işkolunda çalışan kadınlara yönelik
yapılan anket sonuçlarından yararlanılarak, örgütlenecek
kadınların beklentilerini belirlemiştir. Talepler
doğrultusunda kamuoyu, medya ve internet aracılığıyla
bilgilendirildi, sorunların çözümü için işverenlere çağrıda
bulunuldu. Ve sendika bütçesinin %47’ye yakınını kadın
çalışanların örgütlenmesi için harcadı. Taleplerin
duyurulması için milletvekilleri, işverenler, vb. telefon,
e-posta, faksla iletişim kurulur, yazılan mektuplar için
cevap verilmesi istenir, cevap gelince yayımlanır ve
duyurulur.
Kadınların sendikaya yaklaşım ve üyeliğini engelleyici
nedenler, sendikaların yapması gerekenler ve bazı ülkelerden
örnekler verilerek yapılan çalışmalarda amaç kadınları
sendika üyesi yapmaktır. Sendikaya üye olan kadın için sorun
her iki taraf (sendika-kadın) bitmiyor;bundan sonra da
yapılması gerekenler var.
Kadınları Sendikada Etkin Kılmak İçin Neler Yapılmalı?
Kuşkusuz bunun için sendikaların, ana tüzüklerini cinsiyet
eşitliğini sağlayacak tarzda gözden geçirmesi gerekir.
-Resmi anlamda kurulacak “Kadınlar Komitesi”’ne üye bir ya
da iki kadının sendika yönetimine girmesini sağlamak.
-Kadın birimlerinin kurulmasına ön ayak olup, birimlerin
kendi bütçelerini oluşturması için maddi destek sağlamak.
-Sendika bünyesindeki tüm birimlerde kadınların yer almasına
yönelik sayısal hedefler belirlemek.
-Sendikanın bütün etkinliklerinin karar mekanizması,
organizasyonu ve uygulamasında kadınların yer almasını
sağlamak.
-Buradaki hedef kadınların kongrelerde, yürütme ve karar
mekanizmalarında, komitelerde, toplu pazarlıklarda, eğitim
ve öğretim programlarında yer almasını sağlamak olmalıdır.
-Siyaset, danışma ve karar mekanizmalarında kadınların yer
alması için, bu yerlere seçilmelerinin önü açılmalıdır.
Örneğin, sendika seçimlerinde aynı görev için hem kadın hem
de erkek aday gösterilmelidir.
-Kadın üyelere eşit haklar ve fırsatlar sağlanması, eşit
davranışta bulunulması sendikanın temel politikası olmalı ve
fiilen desteklenmelidir.
-Sendikal hayatın her alanında toplumsal cinsiyet boyutunu
dikkate almak, örgütün tüm politika ve eylemlerinde,
doğrudan, dolaylı ayrımcılığa dikkat etmek, kadınlarla
erkekler arasında eşitliğin yerleşmesini teşvik etmek.
-Her iki cinsin çıkarlarının eşit düzeyde olmasını güvence
altına almak.
Toplumsal cinsiyet ve eşitlik politikasının benimsenerek
güçlendirilmesi için de yapılması gerekenler ayrıca
belirtiliyor:
-Sendika tüzük ve yönergelerinde toplumsal eşitliği
köstekleyen maddelerden ayıklanmalıdır.
-Kadınların iletişim ağlarının güçlendirilmesi de bu noktada
çok önemli.
-Sendikal faaliyetlerde kadın etkisini arttırmak için ulusal
ya da iş kolu temelinde faal sendikalı kadınların güncel bir
listesini çıkarmak.
-Düzenli bilgilendirme bülteni yayımlamak.
-Kadınları sendikal sorunlar ve kadınlara özgü sorunlar
hakkında bilgilendirmek.
-Öteki sendikalardaki kadın gruplarıyla kaynaştırmak
amacıyla ortak projeler üretmek.
-Kadın iletişim ağını duyurmak için bildiri dağıtmak.
-Ancak sendikalar toplumsal cinsiyet eşitliğini ciddiye
alıyorlarsa sendikal yapının her basamağında cinsiyet
oranını gösteren bir izlek oluşturmalıdır ki bu konuda
ilerleme olup olmadığı bilinebilsin.
Kadınların her anlamda sendikalara katılımı için
yapılacak kampanyanın mutlaka bir planının olması
gerekiyor. ICFTU kampanya deneyimine göre eylem planı
hazırlanırken şu önerileri göz önüne almak gerekir:
-Örgütlenmesi gereken grubu belirleyin.
-Mümkünse işkolundaki kadın işçiler ve işveren hakkında
bilgi toplayın.
-İşçiler için en çok ihtiyaç duyulan şeyin ne olduğunu
öğrenin.
-Bir zaman çizelgesi hazırlayın. Görev paylaşımı yapın,
görevlileri ve sorumlu oldukları işleri kaydedin.
-Toplantı ve konferanslara kaç kadın katılıyor, karar
mekanizmaların yönetici kadrolarda kaç kadın var? Toplu
pazarlık ve öteki sendikal delegasyonlarda görev alan kaç
kadın bulunuyor? Sendikalı kadın oranı ne?
-Kampanya ekibini oluşturun. Farklı gruplardan kadın ve
erkek eylemciler; ulusal ve yerel örgütlerden kadın sendika
önderleri, gençlik örgütlerinden temsilciler, vb. Hem
tecrübeli hem de yeni eylemcilerin bir araya gelmesine özen
gösterin.
-Kampanyayı geliştirmek amacıyla bir toplantı düzenleyin.
Strateji oluşturmak için belgelerden ve toplanan bilgilerden
yararlanın. Toplantı sonunda kampanyayı yürütecek ekibi
oluşturun. Kampanya ekibi çeşitli etkinliklerden sorumlu bir
grubun eşgüdümünü sağlamakla görevlidir…
Kampanyanın birikim ve deneyimlerini bünyesinde toplayan söz
konusu broşürde yer alan pratik sonuçlar elbetteki burada
yazılanlarla sınırlı değil. Sendika ya da sendika dışındaki
diğer kadın hareketlerine; her bir ülkeye, bölgeye, işkoluna
ait özel bir perspektifin olabileceğini anlatması açısından
bu kadarı sanırız yeterlidir.
Kaynak: “Kadınlara Sendikalar Sendikalara Kadınlar”
Çeviren: Beril Eyüboğlu. Petrol-İş Sendikası Yayınları.
|
